Welkom op de weblog van www.TASMEDES.nl.
Hier meld ik nieuwtjes of zeg ik mijn persoonlijke mening over bepaalde actuele zaken, vooral wat betreft zaken op het raakvlak van geloof en wetenschap. 
Bezoek ook eens mijn officiële website: www.TASMEDES.nl! 
Daar kun je o.a. van alles over mijn academische en journalistieke activiteiten vinden.
Lees hier alles over het symposium God én Darwin! Evolutiebiologie en scheppingstheologie in evolutie op woensdag 16 december a.s.
In Gr.-Brittanië zijn de atheïsten een nieuwe campagne begonnen, die ervoor moet zorgen dat mensen hun kinderen niet meer aanduiden met hun geloof. Ja, dat klinkt vreemd en onbegrijpelijk. En dat klopt: ik snap de ophef gewoon niet. Vandaag staat er een stuk in The Guardian over de campagne (HIER). Daarin wordt Richard Dawkins geciteerd:
As Richard Dawkins states, "Nobody would seriously describe a tiny child as a 'Marxist child' or an 'Anarchist child' or a 'Post-modernist child'. Yet children are routinely labelled with the religion of their parents. We need to encourage people to think carefully before labelling any child too young to know their own opinions, and our adverts will help to do that."
Heeft iemand het in Nederland over “mijn gereformeerde dochtertje Hanna” of “mijn moslimzoon Mohammed”? Wat een flauwekul. Ik heb ook nog nooit een Engelsman zijn zoon “my Christian boy” of zo horen noemen. Maar misschien dat iemand mij kan uitleggen wat hier aan de hand is?
Overigens heeft dezelfde Guardian ook een stuk met een heel ander geluid: http://www.guardian.co.uk/commentisfree/belief/2009/nov/19/atheist-billboards-faith-schools.
Toevoeging, 18.55 uur: Ik had nog niet gezien dat ook René Fransen vandaag uitgebreid op dit artikel ingaat. Zie dus ook zijn blog: http://www.sterrenstof.info/?p=863#more-863.
Deze maand heeft de New Scientist een ongelooflijk leuk item. Geneticus Steve Jones heeft Darwins Origin of Species samengevat en geüpdate:
This month marks the 150th anniversary of the most influential piece of popular science writing ever published. A few years ago, New Scientist listed reading On The Origin of Species as one of the 100 things to do before you die. To do so is to experience the extraordinary sensation of having a scientific genius enter your mind to guide you through his most important theory. Now we have asked the geneticist, evolutionary thinker and author Steve Jones to summarise and update the book for the 21st century - and, we hope, to inspire readers to experience Darwin's astounding, world-changing writing first-hand.
Jones gaat Darwins hoofdwerk hoofdstuk voor hoofdstuk na. Erg leuk om zo snel door een toch tamelijk taai (want negentiende-eeuws) boek te vliegen, hoewel veel biologen dit soort kranten-samenvattinkjes natuurlijk te simplistisch vinden.
Lees het allemaal hier: http://www.newscientist.com/article/mg20427342.300-darwins-masterpiece-revisited.html.
De echte site is hier te vinden: http://www.newscientist.com/special/on-the-origin-of-species-revisited.
Vandaag zijn de persberichten en de fysieke flyers (er is een download-versie, zie beneden) de deur uitgegaan naar allerlei kranten en tijdschriften. Het persbericht luidt:
Symposium van het Heyendaal Programma over geloof en evolutie
God of Darwin? God én Darwin!
Sluiten God en Darwin elkaar uit? Moet je kiezen tussen religieus geloof en de evolutietheorie? In het Darwinjaar 2009 hebben al velen de onverzoenlijkheid tussen geloof en evolutie verdedigd. Maar liggen de zaken werkelijk zo simpel? Die vragen staan centraal op het symposium God én Darwin! Evolutiebiologie en scheppingstheologie in evolutie, op 16 december aanstaande in Nijmegen.
Tijdens dit symposium, georganiseerd door het Heyendaal Program on Theology and Science van de Radboud Universiteit Nijmegen, zal een aantal experts vanuit verschillende academische disciplines laten zien dat de zaken heel wat genuanceerder liggen dan vaak wordt voorgesteld. Wie meent dat geloof en evolutie elkaar uitsluiten doet onrecht aan zowel het wetenschappelijke karakter van de evolutietheorie als aan de complexiteit van het theologische spreken en denken over schepping.
Sprekers tijdens dit symposium zijn bioloog Gert Flik, filosoof Chris Buskes, oud-testamentica Ellen van Wolde en theologen Taede Smedes en Palmyre Oomen.
De flyer met alle informatie en het programma zijn bijgesloten.
-----------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie (niet voor publicatie): Voor meer informatie kunt u contact opnemen met
Palmyre Oomen (tel. 024 3611560; e-mail: p.oomen@[nospam]rs.ru.nl )of
Taede Smedes (tel. 024 3615526; e-mail: t.smedes@[nospam]rs.ru.nl).
Het lijkt erop dat de media toch behoorlijk geïnteresseerd zijn in het symposium. We hebben al een heel aantal aanmeldingen binnen, en ook de eerste journalisten hebben zich al aangemeld. En dat, terwijl de fysieke flyer nog niet eens verstuurd was!
Overigens is sinds vandaag ook de (stijlvol ontworpen) flyer online beschikbaar. DOWNLOAD HIER DE FLYER (PDF, 2 MB).
Heerlijk fel – zoals ik verwacht had. Ik kan de recensie op mijn boek God én Darwin, die vandaag in het Reformatorisch Dagblad staat niet anders bestempelen. De schrijver – Gijsbert van den Brink vermoed ik(*) – veegt op eigen wijze de vloer aan met het boek. Doet me deugd dat het zo serieus behandeld wordt, want ik had eerlijk gezegd al verwacht dat het Refdag mijn boek zover doorgeslagen zou vinden, dat ze het een bespreking niet eens waard achtten. Zo word ik dus verrast. Met name de conclusie vind ik schitterend:
”God én Darwin” maakt duidelijk hoe verstrekkend de gevolgen zijn als de evolutietheorie zijn intrede doet in de theologie. De geruststelling dat „evolutie een verrijking voor het geloof is en dat geloof geen enkel principieel probleem heeft met evolutie”, geldt slechts voor hen die de God van het voorgeslacht inruilen voor de god van de moderne theologie.
Precies! Beter had ik het niet kunnen zeggen!
Lees de recensie HIER.
Met hartelijke dank aan Louwrens voor de tip!
(*) = zie de opmerking van Albert van Rees onder de commentaren.
Ik maak van deze gelegenheid gebruik om alvast wat reclame te maken voor een symposium dat ik samen met prof.dr. Palmyre Oomen organiseer op woensdag 16 december a.s. Hieronder volgt de tekst zoals die ook op de te verschijnen flyer zal komen te staan staat:
DOWNLOAD HIER DE FLYER (PDF, 2 MB)
SYMPOSIUM woensdag 16 december 2009
Radboud Universiteit Nijmegen
Heyendaal Program on Theology and Science
2009 is het Darwinjaar. Niet alleen is in februari de 200ste geboortedag van Charles Darwin gevierd, maar tevens in november het 150-jarig bestaan van Darwins Origin of Species. Allereerst is zo 2009 een feestje voor wetenschappers. Maar ook is duidelijk geworden dat de evolutietheorie resoneert met allerlei levensbeschouwelijke vragen en zo een bron van conflict kan zijn. Zowel creationisten als atheïsten beschouwen de evolutietheorie als onverzoenbaar met religieus geloof en menen dat een keuze gemaakt moet worden: of God of Darwin. Wat in dergelijke debatten over evolutie en geloof vaak ontbreekt, is nuance.
In dit symposium, georganiseerd door het Heyendaal Program on Theology and Science, wordt aan het eind van het Darwinjaar geprobeerd om vanuit verschillende academische disciplines die nuance juist wel aan bod te laten komen. Experts uit de biologie, filosofie en de theologie reflecteren over de inhoud en reikwijdte van de evolutietheorie in de biologie en andere wetenschappen; over scheppingsmotieven in het Oude Testament; en over hoe de evolutietheorie zich verhoudt tot theologische reflectie over God, mens en wereld.
Bioloog Gert Flik laat zien wat de evolutietheorie vandaag de dag behelst: wat is er sinds Darwin aan inzichten bijgekomen en wat zijn de uitdagingen waar biologen vandaag voor staan? Wetenschapsfilosoof Chris Buskes gaat vervolgens in op de kwestie hoe de evolutietheorie ook het denken over cultuur en religie beïnvloedt. Oud-testamentica Ellen van Wolde betoogt dat een focus op Genesis 1 als enig scheppingsverhaal te smal is en geen recht doet aan de variëteit aan manieren waarop in het Oude Testament over schepping gedacht wordt. Godsdienstfilosoof en theoloog Taede Smedes toont aan dat sinds de jaren 1960 over geloof en wetenschap in Nederland veelal is gedacht in termen van een “constitutief verschil” en laat zien hoe dit productief kan zijn ten aanzien van het denken over geloof en evolutie. Theologe en biologe Palmyre Oomen bespreekt hoe de evolutietheorie het christelijk denken over de relatie tussen God en de wereld uitdaagt én kan verrijken.
Programma
09.30 uur Ontvangst en koffie
10.00 uur Inleiding
10.15 uur Prof. dr. Gert Flik
RU, Faculteit Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica
Evolutie voor en na Darwin
11.15 uur Dr. Chris Buskes
RU, Faculteit Filosofie
Darwins erfenis: Evolutie van cultuur en religie
12.15 uur Lunch
13.30 uur Prof. dr. Ellen van Wolde
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Het ene scheppingsverhaal is het andere niet
14.30 uur Theepauze
15.00 uur Dr. Taede Smedes
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Denken over dansen: Het constitutieve verschil tussen geloof en wetenschap
16.00 uur Prof. dr. Palmyre Oomen
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Evolutie en de vraag naar God
17.00 uur Afsluiting en borrel
Bij alle lezingen is een kwartier discussie inbegrepen.
Het symposium wordt georganiseerd door:
het Heyendaal Program on Theology and Science
Faculteit Theologie, Radboud Universiteit Nijmegen.
Plaats: Erasmusgebouw (Refter, zijzaal), Erasmusplein 1, 6525 HT, Nijmegen. Voor een plattegrond van de campus, zie: http://www.ru.nl/contact/plattegronden/.
Aanmelding
Deelname kost € 5,-, te voldoen bij binnenkomst. In de prijs is een lunch inbegrepen. Medewerkers van de Radboud Universiteit en studenten nemen gratis deel.
Aanmelden voor 10 december 2009, bij Rob Veerman (e-mail: rhveerman@[NOSPAM]gmail.com).
Informatie
Heyendaal Program on Theology and Science:
Taede Smedes (tel. 024 3615526; e-mail: t.smedes@[NOSPAM]rs.ru.nl)
Palmyre Oomen (tel. 024 3611560; e-mail: p.oomen@[NOSPAM]rs.ru.nl)
N.B. het Erasmusgebouw is de hoogste toren van de campus en ligt op op zo’n 5-7 minuten loopafstand van treinstation Nijmegen Heyendaal.
T.z.t. zal er een PDF-file van de officiële flyer komen. De link daarvan zal ik uiteraard hier plaatsen.
Wie heeft in de jaren ‘80 en daarna niet aan de buis gekluisterd gezeten met de science fiction serie “V”? Over de buitenaardse invasie van hagedisachtigen (heb je ooit een alien zo sensueel een muis zien oppeuzelen als Jane Badler?). En nu is de serie terug, in een nieuw jasje. Ik had er al over gelezen, maar de eerste aflevering schijnt nu daadwerkelijk afgelopen week in de VS te zijn uitgezonden. Lees er HIER iets over, een zeer positieve review. Nu maar hopen dat de serie gauw ook in Nederland te zien zal zijn. Ik kan bijna niet wachten…
Overigens is het boek van de serie – die verderborduurt op de serie uit de jaren ‘80 – HIER verkrijgbaar.
Zie overigens ook hier: http://en.wikipedia.org/wiki/V_%282009_TV_series%29.
En bekijk de trailers hier:
Gisteren stond in The New York Times een groot artikel over de opmars van creationisme in moslimlanden. In dat artikel wordt wel gemeld dat het jonge-aarde creationisme, dat het creationisme onder christelijke fundamentalisten kenmerkt, onder moslims vrijwel afwezig is. En ook in dit artikel wordt de link gelegd tussen creationisme en toenemende educatie: “The debate over evolution is only now gaining prominence in many Islamic countries as education improves and more students are exposed to the ideas of modern biology.”
Ook wordt in dat artikel melding gemaakt van een studie, gefinancierd door de National Science Foundation die het creationisme in een aantal moslimlanden gaat onderzoeken. De onderzoekers doen een opmerkelijke voorspelling, namelijk dat het verzet onder moslims tegen de evolutietheorie vooral in Europa veel harder zal zijn dan in moslimlanden zelf. Dit komt vanwege de moeilijkheden die moslims ondervinden om in bepaalde landen, zoals Engeland en Duitsland, te integreren. Moeilijke integratie lijkt dus te correlleren met een hogere aanhang van creationisme, zo is de voorspelling. Boeiende materie!
Ik schreef al eerder over de recente berichtgeving omtrent moslimcreationisme. Het is dus echt een item dat langzaam een issue aan het worden is.
Vorige week maandag (26 oktober) heeft de Leeuwarder Courant een vergelijking tussen mijn boek en de positie van Peter Borger beschreven. Het artikel staat niet op de site van het LC, maar het LC gaf gelukkig toestemming om het artikel op mijn weblog beschikbaar te stellen. Het artikel kan dus HIER (pdf) gedownload worden.
Ik heb het boekje van Kluun ondertussen gelezen, en ik vind het werkelijk een erg leuk werkje. Je moet het niet al te serieus nemen, Kluun doet dat zelf ook niet. De titel is eerder provocerend bedoeld dan serieus. Toch heeft Kluun wel een punt, denk ik, als hij stelt dat gelovigen de laatste jaren in de media voortdurend in de hoek van verdediging worden gedrukt. In de jaren ’60 was atheïst zijn net zo not done als homo zijn; vandaag de dag lijkt het allemaal eerder omgekeerd en zijn gelovigen de pineut. En dat zie je vooral terug in de media.
Geloof wordt in de media tot karikatuur gemaakt. Alleen radicale uitingen van geloof – moslims die uitspraken doen die de Nederlandse vooroordelen over moslims bevestigen, creationisten die folders verspreiden en daarmee de Nederlandse vooroordelen over de achterlijkheid van christelijke fundamentalisten bevestigen – halen de media, want alleen die zijn interessant. Gelovigen zijn eigenlijk onnozelaars of irrationeel, zo lijkt de algemene opinie, net als vegetariërs: in een restaurant hoef je nooit uit te leggen waarom je vlees eet, wel waarom je vegetariër bent. Net zo is het met geloof.
Ook op mijn weblog kom je dergelijke ideeën soms tegen. Zo stelde Bart Klink onlangs in een reactie op mijn weblog: “Wat Stenger, Dawkins c.s. beargumenteren, is dat het bestaan van een theïstische God in het licht van de huidige wetenschappelijke onwaarschijnlijk is, een weerlegde hypothese is. Een wetenschapper die daar dan toch in blijft geloven kun je daarom irrationeel noemen.” Klink zelf lijkt de stelling van Stenger, Dawkins c.s., te onderschrijven. De gelovige, en met name de gelovige wetenschapper, is eigenlijk irrationeel. En daarmee ook immoreel? Natuurlijk! Bart mag dan stellen dat Dawkins en Stenger expliciet zeggen dat gelovige wetenschappers immoreel zijn, de suggestie van immoraliteit is er immers wel degelijk (met name omdat Dawkins en Sam Harris religie als bron van de meeste ellende in de wereld zien), zodat ze het niet hoeven te expliciteren. Maar dit even terzijde.
Terug naar het boekje. Wie Kluuns boekje gelezen heeft, en ik kan dat zeker aanbevelen, zal de uitzending van Pauw & Witteman herkennen als een bevestiging van het punt dat Kluun maakt. Maar dat maakt niet dat atheïsme een dictatuur geworden is. Kluun zelf is in het boekje erg relativerend over zowel atheïsme als spiritualiteit en religieus geloof. Hij zet karikaturale gelovigen net zo te kakken als Dawkins en spirituele zwevers. Kluun ziet zichzelf als ietsist die dus neigt naar de overtuiging dat er “iets” is (in tegenstelling tot een “nietsist” – ook een uitvinding van Plasterk – die ertoe neigt te zeggen dat er “niets” is). Dat is een gezonde vorm van agnosticisme. Kluun ziet die gezonde erkenning van onwetendheid terug bij veel wetenschappers – atheïst óf gelovig – en rationele gelovigen: de vraag of er meer is en of er een leven na de dood is, is door mensen niet op te lossen en wetenschappelijk kun je er al helemaal niets over zeggen. De vraag naar het mysterie van de werkelijkheid is een open plek waar mensen uiteindelijk zwijgend samen staan.
Toch deelt Kluun ook wel serieuze prikjes uit. Misschien zijn de mensen die met dédain over religie spreken de echte irrationele lieden, lijkt Kluun met zijn boekje te willen suggereren. Vandaar wellicht ook de felle reacties van Jeroen Pauw in de uitzending, want Kluun raakt daarmee een gevoelige plek.
Een lezenswaardig en tot nadenken stemmend boekje dus. Een aanrader.
P.s. ik ben al door meerdere mensen aangesproken over het dankwoord. Daarin bedankt Kluun namelijk ene “Tade Smedes”, en ik vermoed dat hij daarmee mij bedoelt. Ik heb – voor zover ik weet – geen contact met Kluun gehad. Misschien is ook Kluun een bezoeker van mijn blog? Misschien dat dan in een volgende druk van het boekje mijn naam correct gespeld kan worden, please?
Eigenlijk moet ik er helemaal niet over schrijven. Hoe meer aandacht je aan dit soort idioterie geeft, hoe belangrijker het lijkt. Wel gepast met Halloween, die griezelige creationisten die met hun argumentatieve kettingzagen allerlei valse dilemma’s creëren. Maar laat je niet bang maken. Lees het en lach er maar om:
http://www.refdag.nl/artikel/1442331/Stellingen+uitgelegd+in+
twaalf+talen.html.
Meer ga ik er nu niet over zeggen.
Gisteravond was Pauw & Witteman voor tv. In de aankondiging werd al opgemerkt dat Kluun zich tegen atheïsme zou verzetten. Nou, dat wekte mijn nieuwsgierigheid, want ik had Kluun eerder bij de atheïsten dan bij de spirituelen gezocht (maar dat blijkt dus een fout vooroordeel). Ik zal morgen proberen zijn boekje te bemachtigen, want dat interesseert me wel.
Zojuist heb ik op internet het filmpje gezien. Er is een enorme mediarel ontstaan rond de uitzending. Een storm in een glas water wat mij betreft, want de vragen van Pauw moet je sowieso niet zo serieus nemen (of laat ik het anders zeggen: hij stelt zijn vragen altijd met een bepaald toontje, dat ik hem niet serieus kan nemen). Maar toch een relletje. Kijk en oordeel zelf (ongeveer 18 minuten):
HIER is meer te vinden over de uitzending, inclusief links naar de nieuwsberichten.
Overigens vond ik het wel aardig dat Frits Wester, een zelfverklaard “twijfelaar” de steen in de vijver gooide omdat hij de vraag van Pauw insinuerend vond. En inderdaad, daar zat wel iets in. Pauw vindt geloof overduidelijk “hocus pocus”, maar het is journalistiek niet zo sterk als je dat in iedere vraag of opmerking duidelijk laat merken. Het was een beetje de Jeroen-Pauw-show. En in dat opzicht had Wester wel een punt.
Een ander interessant punt is wat Kluun aan het begin opmerkt: de harde atheïsten zijn verreweg in de minderheid, maar bezetten wel cruciale plekken, zodat gelovigen in/door de media altijd in het offensief worden gedrongen. Een eigenaardige situatie inderdaad. Pleit ik ervoor om gelovigen nooit te bevragen? No way, ook gelovigen mogen gevraagd worden zich te verantwoorden in het publieke debat. Het gaat echter wel om de manier waarop. Wester wijst er terecht op dat Pauw geen enkel respect kan opbrengen voor geloof en dat duidelijk laat merken. Dan heb je geen eerlijke discussie; de gelovige is per definitie de underdog, omdat Pauw als gespreksleider altijd bij voorbaat het overwicht (en het laatste woord!) heeft. Pauw had zich dus bescheidener moeten opstellen, juist door de rol die hij als interviewer vervult. Er heerste geen herrschaftsfreie Kommunikation, om Habermas even aan te halen en daar stoorden drie van de vier gasten zich duidelijk – en terecht – aan.
De Boston Globe had afgelopen zondag een lang artikel over creationisme in moslimlanden. Was creationisme onder moslims een aantal jaren geleden nog helemaal geen issue, nu wordt het steeds duidelijker dat creationisme onder moslims aan een opmars bezig is. Het Boston Globe artikel inventariseert een en ander. Voor commentator Salman Hameed is het duidelijk: “The next major battle over evolution is likely to take place in the Muslim world”.
Een aantal opvallende zaken:
Lees verder hier:
Science and Religion Today (een artikel van Salman Hameed, die ook in het Boston Globe-artikel geciteerd wordt; zijn inschatting van de zaken verschilt van die van Taner Edis).
Het is waarlijk ongelooflijk – ik had de moed al bijna volledig opgegeven, en plotseling, als een blikseminslag, komt dan toch nog de oplossing. Enkele dagen geleden schreef ik een prijsvraag uit om erachter te komen wie de componist was van een bepaald muziekstuk dat ik al jaren zoek.
En gisteren kreeg ik plotseling de oplossing.
Het muziekstuk heet On the Future of Aviation en is afkomstig van Jerry Goodman, een jazz-fusion muzikant. Het nummer staat op het gelijknamige album dat in 1985 uitkwam, en nu nieuw voor rond de 45 Euro te koop is, maar voor een prikje via Ebay. Ik heb het album al in bestelling…
De prachtige videoclip – die ik me ook nog herinner uit de begindagen van de commerciële omroep, toen sommige commerciëlen alleen nog ‘s avonds uitzondden, en er overdag landschapsfilmpjes met ondersteunende muziek vertoond werden – staat op Youtube:
Het gesigneerde exemplaar van mijn boek gaat daarmee naar Wim Hiemstra uit Leeuwarden. Ik moet hem nog eens vragen hoe hij erachter is gekomen, want aan de reacties op Youtube te lezen, zijn er talloze mensen die net als ik 15-20 jaar gezocht hebben om de haunting melodie van dit nummer te pakken te krijgen… Gefeliciteerd Wim en ongelooflijk bedankt!
Onlangs kwam ik een paar cassettebandjes tegen. Vroeger – zo’n tien tot vijftien jaar geleden – nam ik veel van de Tros CD-Show op (donderdagavonds tussen negen en elf). Fantastisch radioprogramma zoals die niet meer bestaan. Maar natuurlijk nam ik dan de afkondiging niet op.
En zo komt het dat ik al jaren op zoek ben naar een nummer dat ik recentelijk op een van de cassettebandjes (her)ontdekte. Ik heb er een MP3-file van gemaakt (net iets minder dan 6 MB). Aangezien ik niet de juiste kabeltjes kon vinden, is de file mono (het origineel is in stereo).
De geluidskwaliteit is niet fantastisch, het is een opname van een bandje, maar ik hoop dat iemand mij kan vertellen (a) welk nummer dit is en van welke groep, en (b) waar ik dit nummer of de betreffende CD kan bemachtigen.
Wie mij als eerste antwoord op deze twee vragen kan geven, stuur ik een gesigneerd exemplaar van God én Darwin toe (dus wel graag even je e-mail vermelden).
Je kunt de MP3-file HIER downloaden.
Aanvulling, 17/10/2009: Het raadsel is opgelost! Zie HIER.
Gisteren stond in het Nederlands Dagblad een recensie van mijn boek God én Darwin van de hand van René Fransen. Het is een recensie waar ik zeer mee in mijn nopjes ben. Waar René over mijn vorige boek (God en de menselijke maat uit 2006) nogal kritisch was, is hij over dit boek positief met de kanttekening dat er veel in dit boek staat waarmee hij persoonlijk niet uit de voeten kan. “Maar met die kanttekening geeft Smedes volgens mij een visie op God en diens relatie met de schepping die tot nadenken stemt en waarmee ook orthodoxe gelovigen aan de slag kunnen.”
De recensie staat helaas niet online op de website van het ND. Ik heb een PDF van de recensie gemaakt die HIER gedownload kan worden.
Wat mij opvalt is dat er tot nu toe nog geen enkele echt negatieve recensie van mijn boek is geweest. Toch hebben grote kranten als NRC Handelsblad, De Volkskrant of Trouw het boek tot nu toe geheel onbesproken gelaten. Jammer, ik was ook wel nieuwsgierig naar hun mening…
Ronduit indrukwekkend en ontroerend, dat was vanmiddag de reeds veelbesproken oratie van professor Ellen van Wolde, Terug naar het begin. Is het revolutionair wat zij in haar oratie vaststelt? Ik was in mijn vorige blog terughoudend en dacht dat het wel wat zou meevallen. Ondertussen, en na wat gepraat te hebben met wat collega’s, ben ik tot de overtuiging gekomen dat haar oratie – mits de houdbaarheid van de centrale these na onderzoek van peers overeind blijft – de potentie heeft om de christelijke scheppingsleer radicaal te veranderen. Als haar ideeën door andere exegeten worden onderschreven en gecorroboreerd, dan kunnen systematisch theologen en godsdienstfilosofen er niet langer omheen dat inderdaad een paradigmawisseling ophanden is. Want gaandeweg haar oratie begon het me te dagen wat de reikwijdte van haar interpretatie is.
Laat me beginnen met één misverstand uit de weg te helpen: Van Wolde ontkent niet dat God schepper is. Ze stelt wel dat eeuwenlang de Genesistekst wellicht is miskend en verkeerd gelezen. Ik ga niet op details in, die zijn in haar oratie terug te vinden. (Ik citeer in wat volgt de handelseditie, verschenen bij de Valkhof Pers.) Waar gaat het in de Genesis-tekst om? Augustinus zat er in elk geval naast, want Genesis 1:1 kan het best gelezen worden als: “In het begin waarop/toen God de hemel en de aarde schiep,…”, waarbij duidelijk wordt dat
het hier niet gaat om een absoluut begin in de tijd, maar om het beginpunt van het handelen van God dat hier [in Genesis 1:1] gemarkeerd wordt. Wij kunnen dus niet (meer) spreken over de oeractie (actio prima) of de eerste handeling die God ooit verricht zou hebben, want op grond van deze zin kan niet worden uitgesloten dat er voorheen ook nog andere zaken zijn gebeurd of dat God andere handelingen heeft verricht. Voor alle duidelijkheid, ik zeg niet dat dit het geval is, ik zeg alleen dat de tekst zoals die hier staat niet over een absoluut begin in de tijd spreekt, maar alleeen spreekt over een specifiek begin van een handeling van God. Het gaat hier niet over scheppen aan het begin, maar over het begin van het scheppen. (7)
Uit Genesis laat zich dus geen creatio ex nihilo aflezen. Het zegt niets over hoe de wereld tot stand is gekomen. De wereld was er al – in een vorm die God vervolgens begon te ordenen door te scheiden. De tekst gaat niet over het begin van alles, maar over het begin van Gods handelen met de wereld; er wordt in de tekst verondersteld dat er al iets is, een entiteit waarvan in de loop van de Genesis-tekst wordt beschreven hoe God die ordent door scheiding aan te brengen. Of in Van Woldes eigen woorden: “Dus deze tekst vertelt niet over een creatio prima, een eerste schepping, niet over een creatio ex nihilo, over een schepping uit niets, en zelfs niet over een schepping uit chaos” (30). De tekst werkt met concepten waarvoor wij geen alternatieven hebben.
Vervolgens gaat Van Wolde genuanceerd na hoe het werkwoord bara wordt gebruikt in de Genesis-tekst. Opnieuw, de details zijn terug te vinden in de oratie. Waar het om gaat is dat God weliswaar schept (hiervoor, stelt Van Wolde, wordt het werkwoord asa – “maken” – gebruikt), maar dat God vooral schept door te scheiden. Haar interpretatie van het gebruik van bara is niet minder dan verhelderend, omdat ook moeilijk interpreteerbare teksten plotseling veel helderder worden.
Een indrukwekkend voorbeeld is Genesis 1:26 en 27, de schepping van de mens. Opnieuw, ik ga niet op details in; de oratie is beknopt genoeg om zelf ter harte te nemen. Haar vertaling van de tekst, die ongelooflijk zinnig is, luidt: “God scheidde de mens, die (in) zijn beeld is, van zichzelf; die (in) het beeld van God is, scheidde hij van zichzelf; hij scheidde hen in mannelijk en vrouwelijk” (18). Met andere woorden: God maakt (asa) in zichzelf (“in zijn beeld”) de mens, die vervolgens van God gescheiden wordt (bara), een afzonderlijke entiteit wordt, en bovendien in mannelijk en vrouwelijk onderscheiden wordt. Hiermee komt de hele theologische antropologie van “beeld Gods”-interpretaties onder druk te staan. Schitterend!
Wie de oratie helemaal gelezen heeft, weet nu exact wat de kosmologie is die in het Oude Testament wordt verondersteld. Het is een kosmologie die vreemd is aan creationisme of aan gespeculeer over raakvlakken tussen big bang theorie en creatio ex nihilo. Het is een kosmologie die feitelijk volledig vreemd is aan onze huidige cultuur, mede omdat duizenden jaren lang de tekst wellicht helemaal verkeerd begrepen is. Het is een kosmologie die in dialoog is met de “heidense” kosmologieën die destijds in omloop waren. Er is geen monotheïsme, en al helemaal geen filosofisch theïsme. God is in het Oude Testament de oppergod van een huishouding van andere, lagere goden. Niets meer, en niets minder. Zoals Van Wolde zei (maar ik heb het nog niet terug kunnen vinden in de tekst, die afwijkt van haar af en toe improviserende redevoering): wat veel mensen niet beseffen is dat er in het Oude Testament duidelijk sprake is van een ontwikkeling van een geloof in een hemelse godenhuishouding naar een meer monotheïstische cultus.
Het is een knap verhaal, dat hout snijdt. Lees de oratie – je kunt hem gratis HIER gratis downloaden (als PDF). Helaas is de handelseditie afwijkend van de PDF gepagineerd. De PDF bevat bovendien het dankwoord, dat in de handelseditie ontbreekt.
Aanvulling, 10/10/2009, 15.15: Ik zie zojuist dat Van Woldes stelling ook internationaal de pers heeft gehaald. Zie HIER voor een artikel in het Britse dagblad de Telegraph.
Prachtig, die ophef rond Ellen van Wolde. Normale gelovigen en collega-theologen snappen eigenlijk niet waarom Van Woldes oratie plotseling zo’n nieuws is. Wat zij vanmiddag zal zeggen, is eigenlijk al lang bekend. Klopt. Reeds de kerkvaders uit de eerste eeuwen van het christelijk geloof wisten dat de creatio ex nihilo niet in het Oude Testament te vinden was. De ruchtbaarheid in de media weerspiegelt niet zozeer de radicaliteit van Van Woldes interpretatie, maar meer de onwetendheid van journalisten, veel atheïsten én creationisten over de huidige status quo van de theologie.
Het heeft haar klaarblijkelijk zelf ook verbaasd, al die ophef. Toen ik haar gisteren een mailtje stuurde om haar te feliciteren met zo’n ophef – ik vind het echt leuk dat de theologie weer eens zo het nieuws haalt – mailde ze vrij vlot terug dat ze bedolven werd onder alle media-aandacht. Ook verbaasde ze zich over de vrijmoedigheid waarmee journalisten haar interpretatie uitsmeren over de hele Bijbel en eruit concluderen dat God als schepper niet bestaat. “Maar ja, wel leuk, en leerzaam”, schreef ze ten slotte.
Ik durf me niet al te stellig uit te laten over wat Van Wolde nu precies stelt. Ik wil eerst haar oratie aanhoren en lezen. Krantenberichten zijn altijd interpretaties door journalisten die vaak geen tijd of kennis hebben om goed te luisteren, en moeten dus altijd met de uiterste voorzichtigheid worden benaderd. (Dit is overigens geen kritiek op de journalistiek – ik ben zelf een tijdje journalist geweest en draag het vak een warm hart toe – maar wel een relativering ervan.) Als Van Wolde werkelijk stelt dat het woordje “scheppen” uit de Bijbel vervangen moet worden door “scheiden”, dan zou ik daar moeite mee hebben. Zoals vandaag rabbijn Evers van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) in een persbericht naar buiten heeft gebracht, is in de joodse traditie het woordje “scheppen” eeuwenlang gelezen in de betekenis van “scheiden”, een lezing die beïnvloed is door de mystieke joodse stroming van de Kabbalah.
Hooguit moeten predikanten en schrijvers in het vervolg goed uitleggen wat dat woordje “scheppen” nu betekent. Het betekent in elk geval niet dat God iets “maakte”, “produceerde” op de manier waarop wij denken over een kunstenaar die een kunstwerk “schept”. Het Hebreeuwse werkwoord bara wordt alleen gebruikt als het over Gods activiteit gaat, en dit is al een indicatie dat dit woordje een unieke betekenis heeft waarvoor eigenlijk geen equivalent in onze alledaagse omgangstaal bestaat. In het Nederlands Dagblad zei de vrijgemaakte oud-testamenticus Gert Kwakkel: “Als je de betekenis van het werkwoord in heel het Oude Testament bekijkt, zie je dat het een synoniem is van 'maken' of 'vormen'.” Dit is dus volstrekte flauwekul. Bara hééft geen synoniem, juist omdat het alleen op God wordt toegepast. Het woord is strikt gesproken onvertaalbaar; “scheppen” is een verlegenheidsoplossing omdat we niet weten hoe we bara anders moeten vertalen.
Van Wolde heeft nu opnieuw onder de aandacht weten te brengen dat in de Bijbel gesproken wordt over God die ordent door de dingen een plaats te wijzen en door ze van elkaar te scheiden. Hij doet dat bovendien met woorden – dat taalgebruik een activiteit is waarmee je de werkelijkheid echt verandert, was reeds bij de bijbelschrijvers bekend lang voordat Austin halverwege de twintigste eeuw met zijn taaldadentheorie aankwam, die door Wittgenstein (II) was geïnspireerd en o.a. door Searle verder is uitgewerkt. De God van het Oude Testament is veel vreemder dan veel gelovigen én ongelovigen denken, met name door de invloed van bijbelvertalingen waarin alle ambivalentie van de Hebreeuwse woorden is verdwenen.
Is wat Van Wolde zegt dan van belang voor de christelijke scheppingsleer? Ja. Op de site van het Nederlands Dagblad staat vandaag een artikel van redacteur Koen van Bekkum, dat ook van onwetendheid getuigt. Van Bekkum stelt: “Uiteindelijk gaat het in de inaugurele oratie van Van Wolde dus om niet meer dan een technische kwestie. Wel van enig belang, maar niet wezenlijk voor het geloof.” Waarom is het niet wezenlijk? Van Bekkum: “Er zijn nogal wat orthodoxe uitleggers die zeggen dat Genesis 1:1 is bedoeld als een opschrift en dus niet gaat over de schepping uit niets. Dat is een leerstuk dat meer uit de Bijbel als geheel opkomt.” Dat is dus flauwekul. Schepping uit niets – creatio ex nihilo – komt helemaal niet in de Bijbel voor. Ja, er lijkt in de Makkabeeënbrief – een “apocrief” boek dat Van Bekkum als orthodoxe protestant helemaal niet serieus mag nemen – naar gerefereerd te worden. Maar het is allemaal veel te dun. Zoals ik in mijn God en de menselijke maat (Meinema 2006) ook al heb geschreven, is creatio ex nihilo een zuiver theologische constructie, bedacht tijdens discussies met de Gnostici. Creatio ex nihilo komt in de Bijbel niet voor, of slechts in heel rudimentaire vorm, en absoluut niet in de vorm zoals die door de kerkvaders tot haast een theorie is uitgewerkt. Het is precies andersom: door de bril van de creatio ex nihilo wordt de Bijbel opnieuw gelezen. Is prima, maar er is geen serieuze theoloog die zal zeggen dat de Bijbel de creatio ex nihilo leert. Zoals de oude rabbijnen al wisten, is het scheppingsidee van het Oude Testament veel meer verwant aan ideeën van een schepping uit een oerchaos. De kerkvaders hadden hun redenen – zie ook God en de menselijke maat – om het idee van creatio ex nihilo boven dat van een schepping uit chaos te verkiezen, maar ze wisten dat ze daarmee afstand namen van een letterlijke lezing van de Bijbel.
Dus nee, in bepaald opzicht lijkt Van Woldes idee inderdaad niet al te veel water naar de zee te dragen. In ander opzicht echter wel, omdat ze wel aangeeft wat de grenzen zijn van het spreken over creatio ex nihilo: het moet niet als een theorie worden opgevat die beschrijft hoe God alles gemaakt heeft. Zo is het overigens ook nooit bedoeld (hoewel sommige gelovigen die doctrine zo wel hebben gebruikt – getuige de discussie over schepping vs. evolutie). Creatio ex nihilo wil onder woorden brengen hoe groot de afhankelijkheid – contingentie – van al wat bestaat van Gods voorzienigheid is. Dat is alles. Het zegt niet hoe God alles gemaakt heeft. Van Woldes idee relativeert dus wel heel sterk het belang van de doctrine van creatio ex nihilo. Het is een menselijke constructie, die in een bepaalde cultuur is ontstaan, uit noodzaak om helder te maken waar het christelijk geloof voor stond in relatie tot andersdenkenden. Met de creatio ex nihilo heeft het christelijk geloof bovendien sterk afstand genomen van het joodse denken, dat nooit een centrale scheppingsleer heeft gekend, maar vele vormen van scheppingsdenken. Van Woldes idee geeft aanleiding voor christelijke theologen om zich eens grondig te gaan verdiepen in die joodse interpretaties – interpretaties die overigens ook cultureel bepaald zijn, maar wel uit een andere cultuur met andere denkvormen afkomstig zijn.
Kortom: ik ben erg nieuwsgierig naar Van Woldes oratie. Zij heeft mij weer eens te meer duidelijk gemaakt dat de tekst van het Oude Testament ontzettend vreemd is aan onze hedendaagse cultuur. Het is een eigensoortige, ambivalente tekst, en we moeten iedere pretentie dat we ooit zullen weten wat de bijbelschrijvers werkelijk bedoeld hebben moeten laten varen. Dus ook Van Woldes idee zal niet het laatste woord zijn. Precies dat kenmerkt wetenschap…
Dit belooft werkelijk grandioos te worden! De beroemde Amazon Kindle is vanaf 19 oktober leverbaar voor o.a. Nederland. Er komt een speciale internationale uitvoering die met International Wireless, wat betekent dat het gebruik maakt van het alomtegenwoordige GSM-signaal. Je kunt dus gewoon boeken kopen en downloaden, ofschoon het misschien iets langer duurt dan via normaal breedband internet. Het lijkt erop dat je geen kosten betaalt voor het downloaden, dit in tegenstelling tot downloaden met bijvoorbeeld je mobiele telefoon. Ook werkt de Kindle blijkbaar onafhankelijk van je GSM-abonnement; je hoeft dus geen GSM-abonnement te hebben om van de Kindle gebruik te kunnen maken.
Ik denk er heel hard over om dit apparaat aan te schaffen. Aanschaffen is bovendien makkelijk. Amazon berekent namelijk al bij voorbaat de importkosten. Je krijgt dus geen verrassing van de douane achteraf, maar je betaalt vooraf. Dit betekent voor Nederland dat je dit apparaat inclusief alle verzend- en importkosten voor 360 dollar kunt aanschaffen! En dat komt neer op € 245. Dat is dus ruim de helft goedkoper dan de apparaten die je bij de Selexyz-winkels kunt kopen.
Kijk HIER voor meer uitgebreide info en om alvast te watertanden… Ik zou graag een internationale Kindle uitproberen…
Onlangs schreef ik al iets over het artikel in het Reformatorisch Dagblad dat berichtte over het vermeende plagiaat dat Darwin gepleegd zou hebben, volgens een boek van voormalig BBC-documentairemaker Roy Davies. Ik noemde dit als een voorbeeld van Darwin-bashing waar moderne creationisten en ID’ers zich vaker schuldig aan maken: het zwartmaken van de persoon van Darwin om op die manier ook zijn theorie in diskrediet te brengen.
Wat schetst mijn verbazing toen ik vanochtend een mailtje kreeg van biologe Gerdien de Jong, die meldde dat de creationistische website Answers in Genesis een groot artikel heeft gewijd aan dit boek – en concludeert dat het allemaal bullshit is! De schrijver van het artikel,Todd Charles Wood, gaat de grootste claims van Davies na en ontluistert ze zonder moeite. De conclusie: Er is geen Darwin conspiracy. Er is geen hard bewijs dat Darwin geplagieerd heeft.
Hoe gek is Davies? Behoorlijk, stelt Wood. Hij heeft Davies’ website eens goed bekeken en zag waarover Davies zoal documentaires heeft gemaakt. En wat schetst onze verbazing?
His website (http://darwinconspiracy.co.uk/book/author.html) indicates that he produced several documentaries over his career on the subjects of Berengere Sauniere, who figures into the legends of a vast conspiracy to cover up Jesus’ marriage to Mary Magdalene, and of Roosevelt’s alleged foreknowledge of the attack on Pearl Harbor. Conspiracy theories do not originate ex nihilo but instead from a mind inclined to believe them.
Wood zelf stelt onomwonden dat hij een Amerikaanse creationist is. Waarom probeert een creationist dan toch Darwin te redden? Hieronder de slotalinea van het artikel:
According to Davies, these alleged evidences of Darwin’s misdeeds have been ignored by Darwin scholars for more than twenty-five years, ostensibly in an effort to preserve the myth of Darwin as the great discoverer of evolution and intellectual hero of Britain. That charge can hardly be leveled at this author, an American creationist. Some readers might be wondering why a creationist would bother writing a paper defending Darwin. This work should not be seen as merely an exoneration of Darwin but as a genuine attempt to discover the truth. If Darwin had plagiarized, then that should surely be made known, but there is no evidence that he did so. The individual claims made by Davies do not withstand scrutiny, and the argument as a whole simply does not hold together. As Christians concerned with presenting the truth, creationists should avoid Davies’s conspiracy theory. Love him or hate him, Darwin was the author of his theory of evolution by natural selection.
Het hele artikel is hier te vinden: http://www.answersingenesis.org/articles/arj/v2/n1/there-is-no-darwin-conspiracy. Ik heb vernomen dat Gerdien ondertussen bij het Refdag heeft aangeklopt over dit artikel, maar het mag een wonder heten als die krant hier iets over zal schrijven.
Met dank aan Gerdien de Jong voor de tip! En, zo blijkt nu, Bert Theunissen!
Helemaal vergeten - maar ik ben er vanmiddag bij: de opening van de tentoonstelling Darwin onder vuur: Christelijk geloof versus moderne natuurwetenschap 1859-1909. Voor meer info over de tentoonstelling, zie hier: http://www.ru.nl/ubn/nieuws/tentoonstellingen/virtuele_map/darwin_onder_vuur/.
Zojuist bracht de postbode mij een onverwacht maar zeer welkom cadeautje: een exemplaar van de vuistdikke nieuwe vertaling van het laatste boek van Desmond & Moore, met als Nederlandse titel Darwins nobele streven (Nieuw Amsterdam 2009, ISBN 978 90 468 0585 5; € 34,50; oorspronkelijke titel Darwin’s Sacred Cause). Ik vermoed dat dit boek een dezer dagen dus in de boekhandels zal liggen.
Het is een paperback geworden, wat ik enigszins jammer vind, aangezien de biografie van Desmond & Moore in hardback is uitgebracht. Dit boek vult die biografie aan en het was aardig geweest als het dezelfde uitvoering had gekregen. Ik begrijp uiteraard wel dat de prijs door de paperback-uitvoering lager kan worden (35 eureo voor deze paperback tegen maar liefst 50 euro voor de ingebonden biografie).
Ik heb ondertussen de inleiding gelezen, en ik ben begonnen te watertanden. De vertaling is prachtig, zeer leesbaar, ook met een mooie bladspiegel – kwaliteit zoals ik zo langzamerhand van Nieuw Amsterdam gewend ben. Het leest weg als een roman. Een zeer aan te raden boek dus!
Vorig jaar heb ik een gastcollege gegeven aan studenten die aan het University College van de Universiteit van Maastricht de specialisatiefase ‘Social Sciences’ volgen. Onderwerp was de relatie tussen geloof en wetenschap, en dan met name hoe die twee zich in onze moderne samenleving tot elkaar verhouden. Ik ben uitgebreid ingegaan op creationisme en ID omdat ze illustreren hoe fundamentalistische gelovigen problemen hebben met de moderniteit. Het college was een succes, en ik ben gevraagd dit jaar hetzelfde gastcollege te komen geven. Dat vindt vanmiddag plaats.
Vorig jaar zat er één (erg mooie) moslimstudente bij die (helaas) vurig fan was van Harun Yahya en waar ik dus ook tijdens het college mee in een woordenwisseling terecht kwam. Om me voor te bereiden op het college van vanmiddag, heb ik het artikel gelezen wat onlangs in The New Humanist verscheen, voor het geval er opnieuw fans van deze moslimcreationist in de zaal zitten.
Het New Humanist-artikel wordt op verschillende websites aangeprezen. De journalist(e?) Halil Arda reisde verschillende malen naar Turkije om voormalige leden van HY’s groep te interviewen en zo uit te vinden hoe Yahya werkt, hoe hij aan zijn kapitaal komt, waarom hij veroordeeld is, etc., kortom: om de achtergronden van de beweging van HY bloot te leggen.
Het artikel is ronduit schokkend. Het maakt duidelijk dat Yahya een door grootheidswaanzin gedreven religieuze fanaat is, die een sekte om zich heen gebouwd heeft waarin ronselpraktijken, vrouwenhandel en gedwongen prostitutie een grote rol spelen. Zoals zakenlieden in Amsterdam in Yab Yum gefeteerd werden, zo zorgde ook Adnan Oktar ervoor dat de mensen waar hij geld van wilde hebben aan hun trekken kwamen. Maar bovendien filmde Oktar alle handelingen om later de geldschieters aan hun beloftes te herinneren.
Oktars eerste doel, toen hij zijn beweging begon, was om een nieuw Turks-islamitisch imperium te stichten. Sinds halverwege de jaren ‘90, toen een nieuwe Turkse regering aangetreden was, heeft hij zijn territorium verlegd en begon hij de evolutietheorie aan te vallen als symbool van Westerse overheersing en imperialisme. Terwijl hij een theocraat en een radicale antisemiet was, werd Yahya ook in buitenlandse media aangeprezen als een moderne moslim die terrorisme bestreed. Weinig mensen zullen weten dat hij terrorisme als een logisch produkt van ‘het Darwinisme’ beschouwde. De talloze boeken die verschenen, waaronder het beruchte Atlas of Creation, zijn niet door Oktar zelf geschreven. In het artikel wordt beschreven hoe leden van zijn beweging christelijke creationistische literatuur overschrijven en voorzien van Koranteksten om zo een illusie van authenticiteit te creëren.
Yahya wordt door de Turkse overheid gewantrouwd. Ook islamistische groeperingen wantrouwen zijn beweging vanwege de messiaanse aanspraken die Oktar heeft. Het is een zeer gevaarlijk man, zoveel is duidelijk, met ontzettend veel macht.
Lees het artikel en huiver…
In de aanloop naar het tweede deel van het Darwinjaar – stilstaan bij het 150-jarig jubileum van The Origin of Species – proberen voorstanders van anti-evolutiedenken Darwins naam nog altijd op allerlei manieren te bezoedelen. Vandaag staat er in het Reformatorisch Dagblad, het lijfblad van creationistisch Nederland, een uitgebreid artikel over het bedrog dat Darwin gepleegd zou hebben: hij zou, wetende van Russell Wallace’ onderzoek, zijn eigen boek nog wat hebben aangescherpt om toch vooral de eerste te zijn.
Voormalig BBC-documentairemaker Roy Davies heeft hierover een boek geschreven waar het Refdag nu zonder verdere aanleiding uitgebreid over bericht, hoewel het boek al in 2008 is verschenen. Darwin was een leugenaar en een dief, zo kopt het Refdag (weliswaar tussen aanhalingstekens, als was het een quote, maar het is insinuerend genoeg).
Kloppen Davies’ ideeën? Ik heb geen idee; ik ben niet in staat om zijn materiaal te beoordelen. Ik heb de site van Davies bekeken, en de credentials van de man zijn indrukwekkend. En toch: als hij werkelijk een punt zou hebben en zijn revisie van de geschiedenis van Darwins evolutietheorie werkelijk steekhoudend zou zijn, zouden we dan al niet eerder veel meer hierover hebben gehoord? En ja, natuurlijk kun je allerlei complottheorieën opvoeren of beginnen over de kliek van evolutiebiologen die uit alle macht proberen hun heilige te redden, maar dat soort ideeën vind ik niet bijster interessant. De geschiedenis van Darwins ideeën is uitvoerig bestudeerd. Mij dunkt dus dat Davies’ theorie veel minder revolutionair is dan het Refdag-artikel doet vermoeden.
Het boek van Davies is gratis op de site te downloaden (wat in dit geval een stuk goedkoper is dan het boek kopen). Het is uitgegeven bij Goldensquare Books, een onbekende uitgeverij – hetgeen mijn vermoeden versterkt dat grote uitgeverijen ondanks Davies’ indrukwekkende CV blijkbaar niet overtuigd waren van zijn revisionistische ideeën.
Vanavond zal ik in het Amsterdamse NEMO tijdens de wetenschap/kunst-manifestatie Discovery 09 een zogenaamde 20PK-presentatie houden: een presentatie van 20 slides van ieder precies 20 seconden over een bepaald onderwerp – in mijn geval een aantal ideeën uit God én Darwin. Voor alle info over de avond, zie http://www.verydisco.org/. (Ik zit in de sessie van 21.30-22.00 uur.)
Ongelooflijk! Vanochtend lees ik op de site van het Reformatorisch Dagblad een artikel waarin staat dat de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) vorig jaar bijna 8 miljoen euro heeft verloren op de beurs. Het gaat om geld dat bestemd was voor de zending. Toen ik dat las, zat ik met de oren te flapperen. Zondags wordt er gecollecteerd voor de zending, af en toe krijgen gemeenteleden acceptgiro’s, en wat blijkt nu: het geld wordt belegd, er wordt mee gegokt. Niet onverantwoord natuurlijk: “In de uitleg van de jaarrekening stelt het bestuur van de stichting dat er in 2008 geen onverantwoorde risico’s zijn genomen.” Tuurlijk niet! En gemeenteleden maar denken dat het geld dat zij voor de zending storten netjes naar arme kindertjes gaat. Think again: het gaat in een beleggingsportefeuille.
Van wat voor bedrijven zou de PKN aandelen hebben? Bedrijven die een smetteloos blazoen hebben? Of zouden de financiële experts gewoon opportunistisch en pragmatisch handelen en daar beleggen waar de meeste winst te halen valt?
Ik begrijp dit gewoon niet. Is de PKN dan toch gewoon een bedrijf met managers en allerlei financiële bedrijfsconstructies? Ergens is dit een walgelijke gedachte die ver af staat van de visie die de eerste christenen moeten hebben gehad. Hoeveel wereldser kan een kerk nog worden? Was het niet Jezus die geldwoekeraars met – voor zijn doen relatief veel – geweld uit de tempel verjoeg? Ik begin hoe langer hoe minder van deze wereld te begrijpen…
Twee nieuwe besprekingen trof ik vanmorgen op Internet aan (ja, ik Google af en toe mijn naam).
Allereerst vond ik zojuist een recensie van mijn boek God én Darwin op - verrassend! - de site van de Belgische Humanistische Vrijzinnige Vereniging. Het is een faire bespreking, die goed laat zien dat de schrijver ervan het boek gelezen heeft en de boodschap begrepen.
http://www.h-vv.be/component/option,com_joomlib/Itemid,79/id,324/task,view/
Ook Eos Magazine heeft (of had?) een besprekinkje van mijn boek (vanwege het verloop van de Eos-site citeer ik hier de hele bespreking):
In God én Darwin zet theoloog Taede Smedes uiteen hoe creationisten en aanhangers van Intelligent Design (ID) tegen de evolutietheorie aankijken, welk godsbeeld ze daarbij hanteren en waarom ze het zowel wetenschappelijk als theologisch bij het verkeerde eind hebben. Smedes legt uit waarom atheïsten als Richard Dawkins en Christopher Hitchens een punt hebben, maar hij is er tegelijk van overtuigd dat religie en wetenschap niet met elkaar in conflict zijn. Het dilemma van creationisten en ID-aanhangers is dan ook een vals dilemma. In een helder, origineel en bij momenten grappig hoofdstuk maakt Smedes aan de hand van een interview met zichzelf zijn visie op religie en wetenschap duidelijk. (Bespreking gezien 23-09-2009)
Ook weer een mooie bespreking dus...
Vanochtend had ik even tijd om de kranten van de afgelopen drie dagen te lezen. NRC Handelsblad, om precies te zijn, een kwaliteitskrant die behoorlijk objectief verslag doet van Prinsjesdag en de Algemene Beschouwingen. Wat ik las heeft me bezorgd gemaakt. Ons kabinet is volkomen impotent geworden. De passiviteit waarmee onze overheid optreedt is schokkend. En de arrogantie waarmee ze de oppositie tegemoet treden is ronduit stuitend. Het is niet verwonderlijk dat Nederlanders geen vertrouwen meer hebben in het kabinet.
De impotentie vond ik beeldend verwoord in een bijdrage van Ik@NRC.nl van gisteren, donderdag, geschreven door een ambtenaar, ene M. Bekkering en getiteld “Overdracht”:
Nieuwe baan, bij het ministerie van VWS. Mijn afdelingshoofd vertelt dat ik het Dossier Straling op me moet nemen. Ik vraag haar wat dat inhoudt. „Nou, gewoon, het Dossier Straling doen”, antwoordt ze. Maar wat moet ik dan doen? Dat moet ik zelf uitzoeken, zegt ze. Wat zijn dan mijn doelen? Dat moet ik zelf bepalen, ik ben nu de expert en ik moet zelfstandig werken.
Ik heb een ingeving: mijn voorgangster heeft meer dan een jaar gewerkt aan dat dossier. Wat deed zij dan? „Dat weet ik niet”, zegt mijn leidinggevende, „zij was er al toen ik vorig jaar leidinggevende werd.”
Het kabinet wil pas in het voorjaar van 2010 met concrete plannen komen om de huidige crisis aan te pakken. Ze willen in eerste instantie de economie stimuleren door niet te bezuinigen. Maar dan is 2010 veel te laat, omdat het bureaucratische apparaat zo ongelooflijk log is, dat de implementatie van die plannen pas op zijn vroegst in 2011 zal zijn gerealiseerd. En het kabinet heeft gesteld dat vanaf 2011 flink bezuinigd gaat worden. Hoe kun je nu tegelijkertijd de economie stimuleren én bezuinigen? Dat is toch ongelooflijk, of ben ik nu gek? En wat heeft ons kabinet de afgelopen maanden in godsnaam gedaan? Op een Spaans strand uit de neus eten? Wordt ons land überhaupt geregeerd? Waar zijn de leiders dan? Balkenende wil de eerste Grote Leider van Europa worden, zoveel is al lang duidelijk, ondanks al de draaikonterij en verholen ontkenningen waar onze minister-president zo ongelooflijk goed in is. Maar hoe zal hij een continent besturen als hij niet eens een miniem landje als Nederland uit het financiële dal zal halen?
Voor de kredietcrisis had ik de indruk dat Balkenende nog redelijk aan de weg timmerde, maar ons kabinet lijkt nu in een algehele lethargie weg te zinken – en helpt ons land zo helemaal naar de bliksem. Ik begrijp het echt niet, maar ik begin me echt zorgen te maken. Waarom? Omdat we over een tijdje verkiezingen hebben, en ik mijn hart vasthoud. Ik zou niet graag zien dat wacko Wilders de macht daadwerkelijk in handen krijgt, en die kans is heel reëel. Hij heeft veel fans en die horde der barbaren is in staat om bij de volgende verkiezingen ons land in totale chaos te werpen. Vooral als het kabinet ons land al in het verderf stort door gewoon veel te laat te reageren op de crisis.
Nee, ik begrijp het echt niet, en ik maak me echt zorgen. Want in wat voor land gaat mijn dochtertje opgroeien? Een land dat jarenlang financieel aan de grond zit, door de incompetentie van visieloze managers? Of in een land dat geregeerd wordt door een blonde antimoslimfundamentalist? Of zijn dit eigenlijk geen alternatieven?
Aanvulling (16.00 uur): Overigens blijk ik niet de enige te zijn die zich zorgen maak over dit kabinet. NRC-correspondent Marc Chavannes heeft een boek geschreven over de onbesluitvaardigheid van dit kabinet met als toepasselijke titel Niemand regeert. Ik heb het boek (nog) niet gelezen, maar gezien de samenvatting lijkt het me een prangend actueel boek.
Straks ga ik op weg naar Groningen, waar ik vanavond een kritische reactie mag geven op de lezing die Alister McGrath daar zal geven. De titel van zijn lezing is Darwinism and the Divine: Evolutionary thought and religious belief – een even veelzeggende als nietszeggende titel. Ik hoop wel dat de lezing iets meer inhoudt dan (opnieuw) de boodschap dat geloof en evolutie prima samen door één deur kunnen. Er zal ook een biologe reageren op McGraths verhaal.
Ik ben benieuwd naar het hele event, ook om McGrath te ontmoeten. Ik heb hem tweemaal eerder kort ontmoet, eenmaal bij de promotie van Wilco van Holten in Utrecht, eenmaal op de VU (ik geloof in 2006). Maar vanavond moet ik met de organisatie en McGrath dineren en daarna improviseren, omdat ik geen idee heb waar zijn lezing precies over zal gaan…
Overigens is morgen in Groningen de boekpresentatie van de Nederlandse vertaling van zijn boek over natuurlijke theologie, The Open Secret, welke bij Kok Kampen zal verschijnen. Helaas zal ik daar vermoedelijk niet bij kunnen zijn, omdat ik ‘s middags in Nijmegen een vergadering heb.
Eergisteren – maandag – promoveerde in Utrecht de theologe en predikante Heleen Maat. Zij was een van de paranimfen bij mijn promotie in 2004, en maandag was haar eigen promotie. Ze heeft een leuk boek geschreven, Religious Diversity, Intelligibility and Truth: An Inquiry into Epistemological and Theological Aspects of Religious Pluralism (uitg. Boekencentrum) en het Reformatorisch Dagblad wijdde een artikel aan haar promotie en boek.
In haar boek analyseert Maat een aantal toonaangevende denkers die over religieus pluralisme hebben nagedacht. Uiteindelijk is haar conclusie dat al die denkers nog altijd in een soort van eenheids-paradigma geworteld zijn, waarin ze de diversiteit van religies tot een essentie die ze gemeenschappelijk zouden hebben, proberen te reduceren, zeg maar het idee dat Allah en de God van het joden- en christendom dezelfde zouden zijn. Maat meent dat alleen de nadruk op het verschil tussen de religies de eigenheid en integriteit van die religies kan waarborgen – en daarmee heeft ze m.i. helemaal gelijk.
Een interessante opmerking die ze tijdens de promotieplechtigheid maakte en die ook in het Refdag-artikel genoemd is deze:
„Er is meer zicht gekomen op de verschillen. Voor mij is er geen absolute waarheid. Als predikante uit het midden van de kerk, met eigentijdse theologische opvattingen, voel je soms meer verwantschap met een liberale jood of moslim dan met iemand van je eigen christelijke traditie. En dan vraag ik me wel eens af of we binnen de christelijke traditie nog over dezelfde God spreken.”
Ik moest even grinniken toen ze deze opmerking maakte. Ik begrijp precies wat ze bedoelt. Met name de achterban van de EO en het Refdag, maar ook christelijke fundamentalisten en creationisten zijn gelovigen waar ik niet mee door één deur kan. Ze lijken in een heel andere wereld te leven. Hoewel ze het jargon van het christelijk geloof bezigen, begrijp ik niet wat ze zeggen. Ze zijn voor mij te vreemd, vreemder dan gelovigen van andere geloofstradities of zelfs ruimdenkende atheïsten.
Vanuit de „krochten van de duisternis” proberen de duivel en zijn dienaren alle werk van God te vernielen. „Daarom zal hij regelmatig studenten theologie op de huid zitten”, herhaalde [ds. W. Markus] meer dan eens. „Zij die mensen over God willen vertellen, zijn een prooi voor de duivel. Maar gelukkig zijn we niet weerloos, maar veilig achter het bloed van Christus.”
Zo bericht het RefDag vandaag vrolijk…
Zojuist verschenen:
God én Darwin: Geloof kan niet om evolutie heen
Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2009
ISBN: 9789046806005, 16,95 Euro
God en de menselijke maat: Gods handelen en het natuurwetenschappelijk wereldbeeld
Zoetermeer: Meinema 2006
ISBN: 9021141132, 19,50 Euro
Chaos, Complexity, and God: Divine Action and Scientism
Leuven: Peeters Publishers 2004
ISBN: 9042915218, 30 Euro
Creation's Diversity: Voices from Theology and Science (Issues in Science and Theology)
London: T&T Clark International 2008
ISBN: 9780567033291
Laatste reacties